Tajemnice ukryte w lasach Warmii i Mazur. Zapomniane cmentarze, grobowce i mogiły sprzed setek lat

Las skrywa historie dawnych mieszkańców regionu

Las kojarzy się przede wszystkim z przyrodą, ciszą i odpoczynkiem. Tymczasem spacerując leśnymi ścieżkami Warmii i Mazur, można natrafić na miejsca, które przypominają o zupełnie innej historii tych ziem. Na terenach zarządzanych przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Olsztynie znajdują się dziesiątki dawnych cmentarzy, pojedynczych mogił i miejsc pamięci.

Nie wszystkie są związane z działaniami wojennymi. W wielu spoczywają dawni mieszkańcy regionu – całe rodziny, które żyły tutaj przed dziesiątkami, a nawet setkami lat.

– Las to nie tylko przyroda, drzewa i zwierzęta. To również miejsce, które przechowuje wiele śladów naszej historii – przypomina Adam Pietrzak, rzecznik Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Olsztynie.

XIX-wieczny cmentarz i kamienna kaplica rodziny Kramerów

Jednym z ciekawszych przykładów jest cmentarz ewangelicki z XIX wieku, położony w Nadleśnictwie Olsztynek, w pobliżu miejscowości Zajączki, na terenie leśnictwa Góra Dylewska. Zachowało się tam kilkadziesiąt oryginalnych nagrobków. W centralnej części nekropolii stoi kamienna kaplica grobowa rodziny Kramerów, dawnych właścicieli majątku. To miejsce udało się uporządkować dzięki współpracy leśników i mieszkańców okolicznych miejscowości. Odnowiono dach kaplicy i usunięto niebezpieczne drzewa. Dzięki temu historyczna nekropolia odzyskała część dawnego wyglądu.

W leśnych mogiłach spoczywają dziesiątki żołnierzy

W Nadleśnictwie Olsztynek znajduje się również cmentarz wojenny z 1914 roku, położony w okolicach Swaderek. Spoczywa tam 31 niemieckich i 28 rosyjskich żołnierzy. Podczas prac porządkowych leśnicy wspólnie z miłośnikami historii Olsztynka odsłonili oryginalne kamienne obramowania ośmiu zbiorowych mogił. Kolejne miejsce pamięci znajduje się w Nadleśnictwie Jedwabno. W lesie, na terenie nieistniejącej już wsi Piecko u Małgi, znajduje się cmentarz, na którym pochowano 180 żołnierzy poległych podczas pierwszej wojny światowej.

Setki zapomnianych miejsc na leśnych terenach

Skala historycznego dziedzictwa ukrytego w lasach regionu jest znacznie większa. W samym Nadleśnictwie Mrągowo znajduje się aż 25 cmentarzy i mogił. Z kolei Nadleśnictwo Młynary ma pod swoją opieką 11 takich miejsc, w tym dwa objęte ochroną konserwatorską. Opieka nad leśnymi nekropoliami to mniej znana, ale ważna część pracy leśników. Zajmują się porządkowaniem terenu, zabezpieczaniem nagrobków, ochroną przed zniszczeniem oraz dokumentowaniem historii poszczególnych miejsc. W działania często angażują się również mieszkańcy, samorządy, stowarzyszenia i wolontariusze.

Leśnicy apelują przed Wszystkimi Świętymi

Szczególnym momentem pamięci o zapomnianych nekropoliach jest okres przed Dniem Wszystkich Świętych. Wiele leśnych mogił nie ma już osób, które regularnie odwiedzałyby groby i zapalały znicze. Zdarza się, że nie zachowały się nawet czytelne nazwiska pochowanych. Dlatego leśnicy apelują, by podczas jesiennych spacerów zwracać uwagę na takie miejsca. Jeśli natrafimy na stary cmentarz lub samotną mogiłę, warto zatrzymać się na chwilę i okazać szacunek. Bo leśne cmentarze to nie tylko świadectwo dawnych losów mieszkańców Warmii i Mazur. To także część dziedzictwa kulturowego regionu, o której łatwo zapomnieć, jeśli nikt nie będzie o nią dbał.