NSA oddalił skargę Olsztyna. Sprawa pomnika rozstrzygnięta
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Gminy Olsztyn dotyczącą Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej. Tym samym utrzymana została w mocy decyzja nakazująca usunięcie monumentu z przestrzeni publicznej. Sprawa dotyczy pomnika autorstwa Xawerego Dunikowskiego, który stoi w centrum Olsztyna i od lat budzi kontrowersje. Monument odsłonięto w 1954 roku jako Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej. Wśród mieszkańców funkcjonuje pod nazwą „szubienice”. Procedura jego usunięcia rozpoczęła się w 2023 roku. W styczniu tamtego roku wojewoda warmińsko-mazurski wydał decyzję zobowiązującą miasto do rozbiórki pomnika z rygorem natychmiastowej wykonalności. Gmina odwoływała się od kolejnych rozstrzygnięć, jednak bezskutecznie. Najpierw decyzję wojewody podtrzymał minister kultury, później skargę Olsztyna oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ostatnią szansą miasta była skarga kasacyjna do NSA.
Co powstanie w miejscu „szubienic”? Ratusz ma już plany
Władze Olsztyna zapowiadają, że miejsce pomnika zostanie zagospodarowane na nowo. Pod placem Dunikowskiego ma powstać podziemny parking, który w razie zagrożenia będzie mógł służyć mieszkańcom jako miejsce ukrycia. Monument w obecnej formie przestanie istnieć. Jak przekazał rzecznik Urzędu Miasta w Olsztynie Patryk Pulikowski, środowe rozstrzygnięcie sądu nie było dla ratusza zaskoczeniem. – Takie sądowe rozstrzygnięcie nie jest dla nas niespodzianką. Spodziewaliśmy się podtrzymania decyzji wojewody, dlatego już w maju poprzedniego roku prezydent Olsztyna powołał specjalny zespół, który miał wskazać możliwe kierunki dekompozycji tego pomnika. W tym momencie realizujemy kolejne etapy tego przedsięwzięcia – mówi Patryk Pulikowski. Obecnie trwają prace projektowe dotyczące podziemnego obiektu. Dokumentacja ma być gotowa do końca tego roku. Kolejnym krokiem będzie ogłoszenie konkursu architektonicznego, który pozwoli wyłonić koncepcję zagospodarowania przestrzeni na powierzchni placu Dunikowskiego.
Miasto chce przekonać wojewodę. Czy to początek końca pomnika?
Ratusz zamierza również zwrócić się do wojewody z wnioskiem o uznanie dotychczasowych działań planistycznych i projektowych za element procesu dekompozycji monumentu. – Będziemy oczywiście wnioskować do wojewody, aby te działania, które dotychczas podjęliśmy, zostały uznane jako proces dekompozycji tego monumentu. Już wcześniej przedstawiliśmy wojewodzie nasze plany i harmonogram pracy w tym zakresie – zapowiada rzecznik ratusza.
IPN: „Szubienice” symbolem komunistycznej propagandy
Do usunięcia pomnika od lat nawołuje także Instytut Pamięci Narodowej. Zdaniem historyków IPN monument nie upamiętnia prawdziwego przebiegu wydarzeń, lecz jest przykładem komunistycznej propagandy. Instytut wskazuje, że przedstawianie zajęcia Olsztyna i regionu przez Armię Czerwoną jako wyzwolenia pomija skalę sowieckich zbrodni, grabieży i zniszczeń. Według danych przywoływanych przez IPN w samym Olsztynie zniszczonych zostało ponad tysiąc budynków, a niemal połowa starówki została spalona.